Veel leerinterventies falen niet op inhoud, maar op omstandigheden. De Leervoorwaardenmatrix helpt zichtbaar maken wanneer mensen kunnen leren — niet alleen wat. Deze matrix gebruiken wij om scherp te krijgen waar het schuurt, waar het blokkeert en waar beweging mogelijk is.
De Leervoorwaardenmatrix brengt vier dimensies in kaart die invloed hebben op het vermogen van mensen om te leren of veranderen:
Vertrouwen, motivatie en stressniveau kunnen sterk persoonlijk zijn. Er zijn veel manieren om deze impact te meten, van theoretische kaders tot en met praktische vragen. Bij vertrouwen kun je bijvoorbeeld denken aan de vertrouwensformule van Daniel Maister. Vertrouwen in dit kader gaat over hoeveel vertrouwen iemand voelt in zichzelf. Aan motivatietheorie eveneens geen gebrek met bijvoorbeeld de ZDT, Maslow en Herzberg. Ook over stress is genoeg onderzocht en geschreven. Deze drie belangrijke aspecten hebben invloed op de bereidheid en de weerbaarheid van een cursist.
Niet alleen de bereidheid en de weerbaarheid verschilt sterk per persoon. Ook de leerstijl, mate van zelfstandig leren en voorwaarde voor voldoening, verschilt per individu. De leerstijl kan onderzocht worden aan de hand van tal van leerprincipes (Kolb, Breinleren, Ruijters, enz) en een SITU-gram. Het in kaart brengen van deze principes en het verwerken van patronen en trends in het leeraanbod , draagt bij aan de effectiviteit van leren voor het individu.
Een groep kent een eigen dynamiek en daarmee eigen voorwaarden die van invloed zijn op het leerproces. Vanzelfsprekend is veiligheid een thema; durf ik te oefenen? Voel ik steun? Voelt het veilig om mijzelf kwetsbaar op te stellen? Openheid heeft te maken met de mate waarin zowel lateraal als verticaal open gesproken wordt over ontwikkeling; twijfels, successen, misstapjes, uitspreken van behoeftes of frustraties, etcetera. Verbinding is een verzameling van factoren als sfeer, connectie, inzicht in elkaar, respect voor elkaar en vertrouwen in de groep.
Een groep die leert, doet dat op een bepaalde manier. Hoe snel een groep leert en het geleerde in de praktijk kan brengen, is een belangrijk element om goed te managen. Daarnaast is duidelijkheid over wat er geleerd gaat worden, waarom dat geleerd gaat worden en wat er van de groep verwacht wordt na het leren, essentieel. Onduidelijkheid verlaagt transfer/adoptie enorm. Tenslotte kun je de aangeboden werkvormen goed afstemmen op de specifieke groep die gaat leren. Werkvormen die niet aansluiten, maken het lastig de daaraan gekoppelde leerdoelen te bereiken.
Hoe gebruiken wij deze matrix?
Bij de start van een leertraject
-> als reflectie-instrument of intake-gesprek
Bij conflicten of stroef lopende teams
-> om de leerblokkades te ontleden
In leiderschapsontwikkeling
-> om leidinggevenden bewust te maken van hun rol in het leerklimaat
In leerklimaatonderzoeken
-> als kader voor observatie en advies
We gebruiken de matrix niet als model om mensen te vangen, maar als lens om te zien waar ruimte ligt voor groei.
De leervoorwaarden creëren duidelijke taal om over te praten. Geen vaagheid. Geen abstracte ideëen. Wel concrete doelen.
Hoe staat het ervoor?
Is er in jouw team ruimte voor vragen stellen?
Mogen mensen oefenen met nieuw gedrag zonder af te gaan?
Worden mensen vooral gestuurd op resultaat, of ook op groei?
Heb je zicht op de leerbehoeften van je mensen?